Cmentarz ofiar nazizmu Poniżej prezentujemy krótką historię obozu pracy, jaki podczas II wojny światowej był zlokalizowany nad Przesieką. Więźniowie pracowali nad budową Drogi Sudeckiej. Droga miała być częścią wielkiej sudeckiej inwestycji drogowej, której cel nie jest do końca jasny. Poniższy artykuł i zdjęcia znajdują się w gablocie przed wejściem na teren cmentarza. OBOZY NA ZIEMI JELENIOGÓRSKIEJ W LATACH 1939-1945 - BOROWICE       Obóz był zlokalizowany pomiędzy miejscowością Borowice i Przesieka w odległości dwóch kilometrów od Przesieki przy Drodze Sudeckiej. Obóz dla ludności cywilnej został zastąpiony obozem dla jeńców wojennych. Już w październiku 1939 r. przywieziono do obozu pracy pierwszą grupę robotników polskich, który budowali baraki dla przyszłego obozu. Na obóz wyznaczono dwuhektarowy teren w lesie. W dniu 20 kwietnia 1940 r. przywieziono do Jeleniej Góry transport 2000 Polaków, wywiezionych z kraju przede wszystkim z Sosnowca, Będzina i Olkusza, do prac przymusowych. Część z nich, około 100 osób, została osadzona w obozie pracy w Borowicach. Mieszkali w barakach drewnianych. Pracowali przy pracach ziemnych przy budowie drogi w pobliżu obozu oraz założonych warsztatach rzemieślniczych. Praca była bardzo ciężka, gdyż polegała często na kuciu skał kilofami. Reklamowa pocztówka niemieckiego przedsiębiorstwa z Legnicy, które przed 1939 r. podjęło się budowy "Drogi Sudeckiej". Na zdjęciu baraki dla robotników w Przesiece. Pocztówkę tę sprzedawano później jeńcom wojennym i przymusowym robotnikom budującym "Drogę Sudecką" podczas II wojny światowej. Obóz pracy dla cywilów został zlikwidowany w 1943 r. i więźniów wywieziono do Niemiec. Na ich miejsce sprowadzono jeńców. Po likwidacji obozu cywilnego 1943 r. przywieziono jeńców francuskich i radzieckich ze Stalagu Nr 308 oraz jeńców polskich. Przecięty stan jeńców w Arbeitskommando nr 374 wynosił dziennie 700 osób, w tym około 300 francuzów. Jeńcy byli zatrudniani przy budowie drogi. Praca byłą bardzo ciężka, wielu jeńców zmarło z wycieńczenia, głodu, zimna i chorób. Obóz mieścił się w kilkudziesięciu drewnianych barakach. Otoczony był drutem kolczastym i znajdowały się tam także wieże wartownicze. Z informacji pozyskanych od gości serwisu www.przesieka.pl wynika, że na podczas II wojny światowej, przy budowie Drogi Sudeckiej byli też zatrudnieni jeńcy wojenni z Danii. Część z nich była zakwaterowana w niemieckiej (dziś polskiej) strażnicy wojskowej na Przełęczy Karkonoskiej. W Riesengebirge (Karkonosze) przywieziono Ich z obozów w Zgorzelcu. Jeńcy wojenni i przymusowi robotnicy przy budowie "Drogi Sudeckiej". W obozie panowała epidemia tyfusu plamistego, na skutek której to epidemii miało umrzeć 40 jeńców, których pochowano w grobach obok obozu. Do robót przy Drodze Sudeckiej sprowadzano jeńców także z innych obozów (np. z Wojcieszyc, skąd dowożono 50 jeńców radzieckich). Obóz był nadzorowany przez SS, a nie przez Wehrmacht. Drogowskaz do „cmentarza ofiar faszyzmu” i tablica informacyjna na skraju "Drogi Sudeckiej" koło Borowic. W latach 1944-1945 esesmani na skutek bicia, maltretowania i katowania, a także rozstrzeliwania jeńców doprowadzili pod koniec wojny do faktycznej likwidacji obozu, z którego uratowało się chyba tylko niewiele osób. Jeńców grzebano w grobach masowych bez oznaczeń na cmentarzysku leśnym. Prawdopodobnie spoczywa tu 500-600 jeńców różnych narodowości. Odkrywki grobów dokonano w dniu 27 października 1970 r. 39 symbolicznych grobów na cmentarzysku koło Borowic. OD REDAKCJI: Wśród jeńców polskich zatrudnionych przymusowo przy budowie Drogi Sudeckiej był p. Andrzej Kański, obecnie pracownik Okręgowego Zarządu Lasów we Wrocławiu, syn nieżyjącego inspektora Szkoły Morskiej w Tczewie i w Gdyni, a następnie kapitana portu w Gdyni. Andrzej Kański wspomnienia swoje z niewolniczej pracy przy budowie Drogi Sudeckiej zamieścił w b.r. w tygodniku śląskim "Panorama" W artykule tym napisał, że pamięć o bezimiennych budowniczych Drogi Sudeckiej nie powinna zaginąć i że dokończenie budowy Drogi Sudeckiej (odcinek 2 do 3 km, w zależności od tego, jak się ją dalej poprowadzi) byłoby najlepszym pomnikiem i hołdem złożonym nieszczęśliwym jeńcom i przymusowym robotnikom. Dokończenie budowy Drogi Sudeckiej, która poprzez Przełęcz Karkonoską utworzy nową kołową arterię komunikacyjną między Polską i Czechosłowacją przewidziane zostało - w oparciu o postulat KC PZPR - w "Projekcie Zagospodarowania Karkonoskiego Parku Narodowego pod względem turystycznym do roku 1980". Projekt ten opracowany został przez Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu przy współudziale dyrektora Karkonoskiego Parku Narodowego mgr inż. Franciszka Rudzkiego i Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody mgra Jana Sibilskiego. Wstępny projekt zamierzenia jest już sporządzon i przyjmuje się, że koszt budowy wyniesie około 20 mln zł. W tej sytuacji życzyć by sobie należałoby dokończenie Drogi Sudeckiej nastąpiło możliwie szybko. Zdaje się, że ze znalezieniem powołanego wykonawcy nie byłoby większych kłopotów, ponieważ w ramach usług eksportowych czechosłowackiodcinek Drogi Sudeckiej przebudowało i wykończyło... nasze "Poznańskie Przedsiębiorstwo Robót Drogowych". ROCZNIK JELENIOGÓRSKI 1972 Kliknij TUTAJ aby otworzyć artykuł o Drodze Sudeckiej autorstwa Andrzeja Kańskiego. Tygodnik śląski "Panorama", 1972 r (plik jpg 1,5 MB) <<<<<<< POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ <<<<<<< POWRÓT DO STRONY O HISTORII PRZESIEKI <<<<<<< POWRÓT DO ARTYKUŁU O LOKALIZACJI OBOZU PRACY